Οικιακός Μονοφασικός Ηλεκτρικός Πίνακας.

Ο πίνακας είναι το κυριότερο τμήμα της οικιακής ηλεκτρολογικής Εγκατάστασης.

Image by Hager

Συνδέεται με την κεντρική γραμμή παροχής που έρχεται από τον μετρητή και διανέμει το ρεύμα στις γραμμές κατανάλωσης. Περιέχει όλα τα στοιχεία προστασίας των γραμμών από υπερεντάσεις (Ασφάλειες), στοιχεία χειρισμού όπως διακόπτες και ρελαί ισχύος, καθώς και ενδεικτικές λυχνίες λειτουργίας.

Επίσης από τις 05/09/2006 βάσει του ΦΕΚ B 1222/2006 πρέπει να περιέχει και τουλάχιστον ένα αντιηλεκτροπληξιακό ρελαί. Αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό εξάρτημα καθώς παρέχει προστασία από ηλεκτροπληξία και μπορεί να σώσει ζωές.

Στις σύγχρονες εγκαταστάσεις ένας πίνακας μπορεί να περιέχει και συστήματα αυτοματισμών όπως ηλεκτρονικούς ελεγκτές, οθόνες, ρελαί ελέγχου κλπ.

Δεν υπάρχει τυποποιημένος πίνακας. Ένας πίνακας σχεδιάζεται και υλοποιείται με βάση το μέγεθος, τις ανάγκες του σπιτιού και τις ανάγκες του ιδιοκτήτη.

Στη συνέχεια θα δούμε έναν πραγματικό πίνακα από ένα μικρό σπίτι.

Να σημειωθεί ότι οι επιλογές που γίνονται σε ασφάλειες και στοιχεία βασίζονται στο σύνηθες φορτίο κάθε συσκευής. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να θεωρηθούν ως δεδομένες. Κάθε φορά πρέπει να γίνεται υπολογισμός των φορτίων κα ανάλογα να διαστασιολογούνται η γραμμές και οι ασφάλειες.

Οι βασικές ανάγκες του σπιτιού μας είναι:

• Φωτισμός.
  Για τον φωτισμό τυπικά επιλέγουμε μία η δύο γραμμές με ασφάλειες 10 Α. Εδώ έχουμε μία γραμμή.
• Πρίζες.
  Για τις πρίζες και ανάλογα με τα δωμάτια επιλέγουμε 2-3 γραμμές με ασφάλεια 16Α.
  Κάθε γραμμή πριζών συνήθως έχει 3-4 πρίζες ενώ για την κουζίνα όπου υπάρχουν συσκευές μεγάλης κατανάλωσης (τοστιέρες, βραστήρες, φουρνάκια κλπ) μπορεί να δοθεί μια γραμμή για 1 η 2 πρίζες το πολύ. Εδώ έχουμε 2 γραμμές. Μία η οποία δίνει 2 πρίζες στην κουζίνα και μία για τις πρίζες στο υπόλοιπο σπίτι.
• Πλυντήριο.
  Το πλυντήριο συνήθως έχει την δική του γραμμή με πρίζα και ασφάλεια 16 Α. Αυτό κατά την γνώμη μου είναι πλέον παρωχημένο καθώς τα σύγχρονα πλυντήρια έχουν πολύ μικρότερες καταναλώσεις από τα παλιά. Εδώ ακολουθείτε η κλασσική μέθοδος με μια γραμμή των 16Α για το πλυντήριο.
• Θερμοσίφωνας.
  Ο θερμοσίφωνας συνδέεται στην δική του γραμμή με ασφάλεια 20Α.
• Κουζίνα.
  Η κουζίνα επίσης σε μία γραμμή με ασφάλεια 25Α.

Για τις μεγάλες καταναλώσεις (θερμοσίφωνας και κουζίνα), συνήθως τοποθετείται διπολική ασφάλεια ή ασφάλεια (L+N) και διακόπτης. Αυτό γίνεται για επιπλέον ασφάλεια καθώς έτσι μπορούμε να απομονώσουμε τελείως την συσκευή, πράγμα που είναι χρήσιμο σε προπτώσεις διαρροής.

Η τοποθέτηση διακόπτη σε μεγάλα φορτία συνίσταται λόγω του σπινθηρισμού ειδικά όταν οι συσκευές ανοίγουν και κλείνουν πολλές φορές. Κάθε φορά που ανοιγοκλείνουμε μια αυτόματη ασφάλεια δημιουργείται σπινθήρας ο οποίος εσωτερικά φθείρει την ασφάλεια. Ο διακόπτης προστατεύει την ασφάλεια καθώς επιβαρύνεται εκείνος τον σπινθηρισμό και είναι σχεδιασμένος κατάλληλα για να τον δέχεται.

Επίσης κυρίως σε θερμοσίφωνα αλλά και σε κουζίνα τοποθετείται και μια ενδεικτική λυχνία λειτουργίας ώστε να είναι πολύ ποιο ευδιάκριτο το αν παρέχουμε ρεύμα στην συσκευή η όχι.

Οι ασφάλειες λοιπόν του πίνακα είναι:

Πέραν των ασφαλειών κάθε γραμμής, ένας πίνακας πρέπει επίσης περιέχει:

• Έναν γενικό διακόπτη ο οποίος θα πρέπει να μπορεί να διακόπτει το ρεύμα σε όλο το πίνακα.
• Μία γενική ασφάλεια.
• Ένα αντιηλεκτροπληξιακό ρελαί.
• Μια γενική λυχνία λειτουργίας.

Έχοντας λοιπόν υπόψη τα παραπάνω, τα στοιχεία του τυπικού μας πίνακα είναι:

Για τον συγκεκριμένο πίνακα έχουμε μια γενική ενδεικτική λυχνία (δίπλα από την τηκόμενη γενική ασφάλεια). Για οικονομία χώρου, επιλέξαμε διακόπτη θερμοσίφωνα με ενσωματωμένη ενδεικτική λυχνία. Διακόπτης για την κουζίνα δεν υπάρχει.

Συνδεσμολογία.

Κάθε πίνακας έχει εσωτερικά 2 λεγόμενες "μπάρες". Πρόκειται για στοιχεία παρόμοια στην εμφάνιση με Κλέμενς, λειτουργία των οποίων είναι η ηλεκτρική ένωση όλων των αγωγών που καταλήγουν σε αυτές. Η μπάρες αυτές είναι η μπάρα ουδετέρου και οι μπάρα γείωσης. Ο ουδέτερος και η γείωση είναι κοινός για όλες τις γραμμές. Οι μπάρες παρέχουν μια ποιο πρακτική και ποιο ασφαλή μέθοδο σύνδεσης όλων των ουδετέρων και των γειώσεων των γραμμών με τον ουδέτερο και την γείωση της κεντρικής παροχής.

Η καλωδίωση ενός πίνακα γίνεται ως εξής:

Ξεκινάμε από την γενική γραμμή, Αυτή έρχεται από το ρολόι και περιλαμβάνει 3 καλώδια:
Φάση, Ουδέτερο και γείωση.

Η φάση συνδέεται πρώτα με τον γενικό διακόπτη, στη συνέχεια με την γενική ασφάλεια και κατόπιν με το αντιηλεκτροπληξιακό ρελαί. Στη συνέχεια μέσω μία γέφυρας φάσεων ή επιπλέον καλωδίων συνδέεται με την ασφάλεια κάθε γραμμής.

Ο ουδέτερος αφού συνδεθεί πρώτα με το ρελαί, συνδέεται κατόπιν με την μπάρα ουδετέρου.

Η γείωση συνδέεται κατευθείαν με την μπάρα γείωσης.

Οι γειώσεις κάθε γραμμής συνδέονται με την μπάρα γείωσης

Οι ουδέτεροι κάθε γραμμής συνδέονται με την μπάρα ουδετέρου.

Οι φάσεις κάθε γραμμής συνδέονται με την αντίστοιχη ασφάλεια.

Στο διάγραμμα παρακάτω φαίνονται ποιο σχηματικά οι συνδέσεις.

• Έξοδος Κουζίνας
• Έξοδος Φωτισμού
• Έξοδος Πριζών σπιτιού
• Έξοδος πριζών Κουζίνας
• Έξοδος πλυντηρίου
• Έξοδος θερμοσίφωνα.

• Είσοδος φάσης
• Είσοδος Ουδετέρου
• Είσοδος Γείωσης

Γενικές οδηγίες.

Χωροταξικά ο πίνακας τοποθετείται κατά το δυνατόν στο κέντρο του σπιτιού ώστε το μήκος των γραμμών να ισοκατανέμεται. Για μικρούς χώρους βέβαια αυτό δεν είναι τόσο σημαντικό.

Ο πίνακας πρέπει να τοποθετείται σε μέρος με άνετη πρόσβαση από τους ενήλικες και σε ύψος μη προσβάσιμο από παιδιά. Το πορτάκι πρέπει να μπορεί να ανοίγει διάπλατα χωρίς εμπόδια.

Σημαντικό ρόλο παίζει η κατάλληλη τοποθέτηση και επιλογή ενός πίνακα με βάση τον χώρο τοποθέτησης. Οι πίνακες που χρησιμοποιούμε στα σπίτια κατά πλειοψηφία είναι χωνευτοί (IP 30 ή 40).
Το IP (Ingress Protection) είναι ένας κώδικας του πρότυπου IEC 60529. Αποτελείται από 2 Αριθμούς και δηλώνει την προστασία που παρέχει η συσκευή (εδώ ο πίνακας) από νερό και σκόνη. Το IP 30 π.χ. σημαίνει ότι δεν παρέχεται προστασία από το νερό.
Για αυτό δεν πρέπει να τοποθετούνται τέτοιοι πίνακες κοντά σε βρύσες, μέσα σε μπάνια και σε μέρη όπου μπορεί βραχούν. Σε περίπτωση που αυτό δεν μπορεί να αποφευχθεί πρέπει να επιλεγούν αδιάβροχοι πίνακες (συνήθως επιτοίχιοι). Αν τοποθετούνται πίνακες σε εξωτερικούς χώρους πρέπει και αυτοί να είναι αδιάβροχοι. (IP X4 και άνω).

Το υλικό του πίνακα πρέπει να είναι κατάλληλο. Τα ποιο δημοφιλή υλικά είναι μέταλλο και πλαστικό. Οι μεταλλικοί πίνακες πρέπει να γειώνονται.

Το υλικό που περιβάλει τον πίνακα επίσης πρέπει να πληροί κάποιες προδιαγραφές. Εύφλεκτα υλικά όπως πολυουρεθάνη ή ξύλο καλό είναι να μην τοποθετούνται γύρω από τους πίνακες ειδικά αν αυτοί είναι χωνευτοί.

Τα στοιχεία ενός πίνακα δεν πρέπει να τοποθετούνται πολύ πυκνά. Πάντα επιλέγουμε λίγο μεγαλύτερο πίνακα από τον αναγκαίο. Έτσι οι εσωτερικές καλωδιώσεις μπορούν να γίνουν ποιο οργανωμένα και άνετα ενώ υπάρχει χώρος για μελλοντικές προσθήκες. Στο παραπάνω παράδειγμα έχει γίνει κακή επιλογή πίνακα για το πλήθος του υλικού ράγας που έχει τοποθετηθεί. Ένας πίνακας περισσοτέρων θέσεων μίας η 2 σειρών θα ήταν πολύ προτιμότερος.

Τέλος θεωρώ απαραίτητο όλα τα στοιχεία του πίνακα να είναι της ίδιας μάρκας. Αυτό δεν επιβάλλεται και ούτε τηρείται πάντα. Είναι όμως μια καλή συνήθεια η οποία θα μας διασφαλίσει την σωστή επιλεκτικότητα των στοιχείων, την άριστη συνεργασία μεταξύ τους αλλά και ένα καλύτερο αισθητικά αποτέλεσμα.